Bu kitap, Çüngüş’ün geçmişten günümüze uzanan tarihî, kültürel, sosyal ve ekonomik birikimini farklı disiplinlerin bakış açılarıyla ele alan çalışmaları bir araya getirmektedir. Kitapta, Çüngüş’ün tarihî hafızası ve Ermeni Meselesi, geleneksel halk mimarisi, kutsal mekânlar, çarşı esnafı ve gündelik hayat, sözlü tarih ve yerel hafıza gibi konular farklı kaynak ve yöntemler üzerinden değerlendirilmektedir. Böylece ilçenin yalnızca yazılı kaynaklarda yer alan tarihine değil, günlük yaşam içerisinde şekillenen toplumsal ve kültürel birikimine de ışık tutulmaktadır. Kitapta ayrıca Çüngüş’e bağlı köylerin tarihî ve coğrafî özellikleri ele alınmakta; İbikkaya (Derdere) ve Elyos gibi yerleşimlerin geçmişi, demografik yapısı ve kültürel özellikleri üzerinde durulmaktadır. Çüngüş’te belediyeciliğin Osmanlı döneminden günümüze geçirdiği kurumsal gelişim, eğitim kurumlarının yapısı ve günümüz Çüngüş’ünün sosyal, ekonomik ve idarî sorunları da ayrı çalışmalarla incelenmektedir. Bunun yanında Çüngüş ile ilişkili şahsiyetlerin tarih ve kültür içerisindeki yerlerine de yer verilmektedir. İzzet Altınmeşe’nin hayatı, sanat kariyeri ve eserleri ile Kapıkıran Mehmed Paşa’nın askerî ve idarî kariyeri ele alınarak, Çüngüş’ün yetiştirdiği veya Çüngüş ile ilişkili şahsiyetlerin farklı dönemlerdeki tarihî ve kültürel konumları ortaya konulmaktadır. Çalışmanın son bölümünde ise Çüngüş’ün güncel doğal çevresi ve meteorolojik özellikleri ele alınmaktadır. Bütün bu çalışmalar, Çüngüş’ün yalnızca tarihî yapılarıyla değil; yerel hafızası, gelenekleri, gündelik hayatı, insanları, köyleri, ekonomik ve sosyal yapısı, idarî kurumları, doğal çevresi ve kültürel değerleriyle birlikte ele alınmasına imkân sağlamaktadır. Bu yönüyle kitap, Çüngüş’ün tarihî ve kültürel mirasının daha yakından tanınmasına katkı sunarken, ilçenin ve bölgenin tarihine ilişkin araştırmalar için de önemli bir başvuru birikimi ortaya koymaktadır.
