Osmanlı Yunanistanı'nda ve Batı Anadolu'da Rum Hristiyanlık Araştırmaları

Kilise Misyonerlik Cemiyeti’nin nüfuzlu temsilcilerinden Rahip John Hartley, XIX. yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı coğrafyasının en hareketli ve sancılı bölgelerinde derin izler bırakmıştır. Bu değerli çalışma, yazarın 1826 ve 1828 yıllarında Batı Anadolu ve Mora Yarımadası’na yaptığı tarihî seyahatlerin ilk elden gözlemlerini aktarmaktadır. Eser; Yunan İsyanı’nın, Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının ve büyük Konstantinopolis yangınlarının gölgesinde sarsılan bir imparatorluğun adeta canlı bir panoramasını çizmektedir. Hartley; Efes’ten Laodikeia’ya, Sardes’ten İncil’de adı geçen ancak henüz keşfedilmemiş Pisidya Antakyası’na kadar uzanan kadim toprakları bir kâşif titizliğiyle adımlamaktadır.

Kitap, yalnızca coğrafi keşiflerle sınırlı kalmayıp dönemin Rum, Ermeni, Yahudi ve Müslüman topluluklarının ahlaki, sosyal ve gündelik yaşamlarına ışık tutmaktadır. Yazarın gözlemleri, Doğu Hristiyanlığı ile modern Rum kiliselerinin inanç pratikleri arasındaki makası çarpıcı teolojik analizlerle ortaya koymaktadır. İkonlara, azizlere ve oruç ritüellerine yöneltilen eleştirel bakış, dönemin dinsel dönüşüm sancılarını ve misyonerlik stratejilerini anlamak adına eşsiz bir kaynak sunmaktadır. Savaşın, korsanlığın ve kitlesel çatışmaların harap ettiği Mora kırsalı, Kutsal Kitap’ın apokaliptik kehanetleri ışığında sarsıcı tasvirlerle yeniden yorumlanmaktadır.