Spinoza bir felsefe-edebiyat yelpazesinde sayısız edebiyatçıyı yan yana getirir. Felsefe tarihinde edebiyatın içine böylesine çekilen bir başka filozofa, edebiyat tarihinde bu kadar çok edebiyatçının felsefenin içine böylesine çekildiği bir başka örneğe az rastlanır. Spinoza’nın metinleri ile edebiyat arasındaki bu yoğun ve çarpıcı gidiş gelişler, filozof ile edebiyatçıların bu karmaşık birlikteliği, sonlu hayatın genelde atlanan sonsuz çeşitliliğini gösterir. Spinoza’nın okuruna sunduğu hayat, o hayatı erteleyenlerin sandığı gibi değildir. Onlar, sanki özgürlüklerine koşuyormuş gibi köleliklerine koşarlar. Ama şeylerin gerçek nedenleri, sonsuz hakikat diye buyurulan saçmalıkların ardında gizlenmiştir. Bu nedenlerin aranışı, görünür dünyanın sahte zorunluluklarını ve servet-mevki-haz açgözlülüğünü sorgulatır. Sorgulayabileni de asıl zorunlulukların kavranmasıyla özerkleştirir. Ama böylece keşfedilen bu gerçeklik, yargılayıcı, muhafazakâr ve bayağı olamaz; çünkü Tabiat buna izin vermeyecek kadar zengindir. O ne iyi ne kötü ne güzel ne çirkin, ne uyumlu ne de uyumsuzdur; yalnızca tarafsızdır. Bazı büyük edebiyatçılar da hayatın sonsuz karşılaşmalarını anlatmaya girişirken, Tabiatı anlamayı öneren bu felsefeyi, Onun hiç yazılamayacak şiirine, öyküsüne ya da romanına benzetmiş olabilirler: Borges, Calvino, Canetti, Cortázar, Flaubert, Goethe, Hölderlin, Joyce, Maugham, McCullers, Melville, Musil, Pessoa, Tournier, Unamuno, Whitman ve başka birçok edebiyatçı…